Σύγχρονο συγχυστικό λεξιλόγιο

Περί του συγχρόνου συγχυστικού λεξιλογίου

του Στέλιου Παπαντωνίου

Το είπε κι ο παππούς ο Θουκυδίδης κι από τότε το επιβεβαιώνουν όσοι τον διαβάζουν και παρακολουθούν τον αιώνιο άνθρωπο, που παραμένει ο αυτός στις ίδιες περιστάσεις. Κι ο παππούς λέει πως οι άνθρωποι στις μέρες των πολέμων, εμφυλίων ή άλλων, αλλάζουν τη σημασία των λέξεων, τις παραποιούν, για να κερδίσουν κομματικά ή άλλα οφέλη. Για μας αυτές τις μέρες, ή καλύτερα από το 1974 και εξής, δυο λέξεις που κακοπάσχουν είναι ο «πόλεμος» και η «ειρήνη».

Δεν ξέρω κανένα που να διάβασε σε σύγχρονη Ιστορία για τον Κυπριακο-τουρκικό πόλεμο ή καλύτερα για τον Ελληνοκυπριακο-τουρκικό πόλεμο ή για τον Τουρκο-ελληνοκυπριακό πόλεμο του 1974. Αν δεν διάβασε, μάλλον δεν πρόλαβαν να του αλλάξουν το όνομα, γι’ αυτό και τον ξέρουμε όλοι οι Έλληνες ως «βάρβαρη τουρκική εισβολή»,  την ώρα που οι Τούρκοι –και πόσοι Τουρκοκύπριοι-  τον ονομάζουν «ειρηνευτική επιχείρηση».

Για να θυμίσουμε πολύ αδρομερώς τα γεγονότα, γίνεται πραξικόπημα από τη χούντα των Αθηνών εναντίον του Μακαρίου το 1974 και όχι εναντίον των Τουρκοκυπρίων ή της Τουρκίας, βρίσκουν την ευκαιρία που περίμεναν χρόνια οι Τούρκοι και για την οποία προετοιμάζονταν στρατιωτικά ναυπηγώντας αποβατικά σκάφη, και εισβάλλουν στην Κύπρο με απαίτηση το γεωγραφικό διαχωρισμό τουρκοκυπρίων - ελληνοκυπρίων με τη βίαιη μετακίνηση πληθυσμών, επιδιδόμενοι σε  βαρβαρότητες εναντίον του άμαχου πληθυσμού μας και των ελαχίστων και άοπλων σχεδόν στρατιωτών μας, εγκλήματα τα οποία δε βρέθηκε ακόμα «Μουσείο Τουρκικής Εισβολής» να  στεγάσει.

Από όλα τα πιο πάνω συνάγεται πως δεν ήταν πόλεμος αυτό που έγινε, ήταν εισβολή και κατάληψη και κατοχή εδάφους μιας άλλης χώρας με το πρόσχημα της διάσωσης των Τουρκοκυπρίων και με πάτημα τις συνθήκες  εγγυήσεως της… ανεξαρτησίας και κυριαρχίας της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η Τουρκία χωρίς να κηρύξει πόλεμο, χωρίς να της κηρύξουμε πόλεμο, εισέβαλε, δίωξε, προσφυγοποίησε, θανάτωσε, αιχμαλώτισε, κακοποίησε ανθρώπους και κατάστρεψε πολιτισμό, ατίμασε ζωντανούς και νεκρούς. Αυτό δεν ήταν και δεν ονομάζεται πόλεμος αλλά παράνομη εισβολή μιας τεράστιας χώρας - με τη συνέργεια άλλων μεγάλων- σε μια μικρότατη, πράγμα που, όπου και όποτε κι αν επαναλαμβάνεται, επανάγει τις διεθνείς σχέσεις στο νόμο της ζούγκλας.

Από τη στιγμή όμως που διάφοροι «σκεπτόμενοι»  φέρνουν το επιχείρημα πως έγινε «πόλεμος» στην Κύπρο, αμέσως εκτρέπεται ο συλλογισμός και εξάγεται από το σόφισμα πλέον το συμπέρασμα πως, αφού ο πόλεμος έχει νικητές και ηττημένους, οι Τούρκοι είναι νικητές και επιβάλλουν τους όρους τους κι εμείς οι ηττημένοι που αναγκαστικά πρέπει να αποδεχτούμε τη γιουσουφοποίηση.  Ένα ερώτημα όμως αναπηδά και αιωρείται αναπάντητο: αφού οι «εμπόλεμοι» ήταν η Τουρκία και οι Ελληνοκύπριοι, γιατί στις συνομιλίες παρακάθονται οι «ηγέτες των δύο  κοινοτήτων»; Πού είναι ο νικητής του «πολέμου», η Τουρκία,  στις συνομιλίες; Κι αυτά γράφονται  από ελληνοκύπριους που προσπαθούν να μας πείσουν πως η μόνη λύση είναι η τουρκοποίηση της Κύπρου, κάτι σαν την αλεπού με την ουρά κομμένη, δεν το ομολογούν όμως ευθαρσώς, κρυβόμενοι πίσω από απελευθερωτικές και επανενωτικές κορόνες της συγκαλυμμένης διχοτομικής διζωνικής δικοινοτικής.

Είναι όμως κι η «ειρήνη» κακοποιημένη παλαιόθεν. Η τουρκική εισβολή ονομάστηκε από τους Τούρκους «ειρηνευτική επιχείρηση» που μας οδηγεί στη δεύτερη συγχυστική λέξη, την «ειρήνη». «Ειρηνευτική» η επιχείρηση των Τούρκων, το νερό ή πικρονέρι που καταφθάνει- και μερικοί εξ ημών χαριεντιζόμενοι το χαιρετίζουν-  το ονομάζουν αναλογικά με την εισβολή «νερό της ειρήνης».   Γίνονται συναντήσεις δικοινοτικές «εις μνήμην των κατεχομένων δήμων»  με χορούς «της ειρήνης», κουβαλούν στη Σαλαμίνα- ελληνοθρεμμένοι του αρχαίου θεάτρου- κλάδους ελιάς, αιτούμενοι ειρήνη, οργανώνονται φεστιβάλ ειρήνης, εκδρομές ειρήνης, μετονομάζονται αλάνες σε  πλατείες ειρήνης κι άλλα τέτοια συγχυστικά  εδώ και χρόνια, ενώ τα Κατεχόμενα συνεχίζουν να είναι κατεχόμενα, ο τουρκικός στρατός κατοχής επισείει τη χαντζάρα του επιτηρώντας τις συνομιλίες των «ίσων» κοινοτήτων, η γεωγραφική ομοσπονδία που απαιτήθηκε από τον Ντεκτάς το 1974 στη Γενεύη μεταλλάχθηκε σε διζωνική δικοινοτική  ομοσπονδία,  λάβαρο του αγώνα πολλών (ομνύω πίστιν) κι εμείς προσπαθούμε να είμαστε νηφάλιοι, βασανίζοντας  έννοιες. Κάτι τέτοιο έκαμνε κι ο παππούς ο Σωκράτης.

«Ο δρόμος της Ειρήνης πρέπει να έπεται της λεωφόρου της Ελευθερίας και της Δικαιοσύνης», έγραφε στο μονόστηλό του άλλος φίλος παππούς.  Νέος αυτός!

Η γειτονιά μου

Η ΓΕΙΤΟΝΙΑ ΜΟΥ

Του Στέλιου Παπαντωνίου

Η γειτονιά μου είναι ο άγιος Κασσιανός Λευκωσίας. Το όνομα παρμένο από την εκκλησία, κτισμένη στα 1854, με την πρώτη τουρκοκρατία. Η γειτονιά, καταστρεμμένη εν πολλοίς εδώ και χρόνια. Το κακό άρχισε από το 1958, συνεχίστηκε το 1963 και της δόθηκε το θανάσιμο το 1974, με το μεγαλύτερο μέρος κατειλημμένο από τους Τούρκους αλλά προπάντων καταστρεμμένο, με τα δημοτικά σχολεία, το καμάρι μας,  τις εκκλησίες του αγίου Ιακώβου και αγίου Γεωργίου, παλιότερα του αγίου Λουκά, καμένες κι ερειπωμένες,  μια ερείπωση όχι μόνο του τόπου και του πολιτισμού  αλλά προπάντων του χρόνου και του τρόπου της ζωής των ανθρώπων στις παλιές γειτονιές της Χώρας που μύριζαν ανθρωπιά, ομορφιά με τα λουλούδια στους τενεκέδες, τις συκιές φυτρωμένες στις ρωγμές των καλντεριμιών, την αλληλοεκτίμηση με ορθάνοιχτες πάντα τις πόρτες.

Σπίτια χαλασμένα, δρόμοι αδιέξοδοι, οι περβόλες που παίζαμε, τα κατασκευασμένα από τα χέρια μας με σπάγκο δίχτυα του ποδοσφαίρου, τα σπίτια των φίλων, τα μαγαζιά, τα μπακάλικα, το μεγάλο καφενείο «Τα Ελευθέρια», ένα πολύβουο ζωντανό κέντρο επικοινωνίας των γειτόνων, ο «Ορφέας» στο τείχος κι ο «Ολυμπιακός», καμένος τον Ιούνιο του 1958 ύστερα από τουρκική προβοκάτσια. Δρόμοι γεμάτοι παιδιά, μαθητούδια από τα χωριά να ενοικιάζουν καμαρούλες για να μπορούν να φοιτούν στα γυμνάσια, ο αυλόγυρος της εκκλησίας  τόπος για μπάλα και πιριλλί, για χωστό και πέντε πέτρες, και μέσα σεβαστοί παπάδες, με τις μικρές και μεγάλες γιορτές, τα εσπερινά και τους όρθρους, τα κοντάκια και τη μεγάλη βδομάδα με τους όπου γης γείτονες να καταφθάνουν.  

Πολλοί περιμένουν να πεθάνουμε όσοι ζήσαμε αυτή τη ζωή, γιατί πιστεύουν πως όσοι ευτυχήσαμε στον παράδεισο των παιδικών μας χρόνων στις γειτονιές της Χώρας είμαστε εμπόδιο στην οποιαδήποτε ανελεύθερη κι απάνθρωπη λύση. Και είμαστε. Γιατί δεν είναι μόνο ο τόπος είναι και ο χρόνος και ο τρόπος. Οι Τούρκοι κατάστρεψαν τη μισή Λευκωσία εντός των τειχών, την καρδιά της εμπορικής και κοινωνικής ζωής αλλά και την ίδια τη ζωή μας, την ώρα που εμείς προσπαθούσαμε, μαθητές του Γυμνασίου καραούλι τις νύχτες ή αργότερα με την αυτοσχέδια πολιτοφυλακή, να υπερασπιστούμε τα σπίτια και τις περιουσίες και προπάντων τα γυναικόπαιδα εκατοντάδες, με τις σφαίρες να διαπερνούν τα γέρικα τούβλα και να στέλλουν στο σκοτάδι φίλους και γείτονες.

Τώρα μερικοί νομίζουν πως όλα αγοράζονται, όλα με χρήματα αντικαθίστανται, ή προσβλέπουν σ’ ένα μέλλον της Κύπρου χωρίς παρελθόν. Ελπίζουν στην εκμετάλλευση των γειτονιών, της ομορφιάς, της γραφικότητας, αλλά ακόμα και των παραλιών, των εδαφών, των ιστορικών μνημείων μας, ως τουριστικών κέντρων. Δεν μάθαμε ακόμα πόσο πάει η Σαλαμίνα, πόσο οι Σόλοι, πόσο οι εκκλησιές και τα ιερά μας. Χιλιάδες ευρώ, εκατομμύρια; Μάλλον δε θα κατάλαβαν πως υπάρχουν και ανεκτίμητα πράγματα στον κόσμο.

Αν συνειδητοποιήσουν όμως πως αυτά ήταν και είναι η ζωή μας, τότε θα αντιληφθούν πως δεν πουλιούνται, δεν ξεπουλιούνται, γιατί δεν είναι ο τόπος, είναι ο χρόνος, η ζωή  και  ο τρόπος ζωής, κομμάτια τους εαυτού μας μεγάλα και σημαντικά. Η ίδια η ζωή μας.  

Όσο για την ελπίδα πολλών να πεθάνουμε για να λυθεί το προσφυγικό ή «εκτοπιστικό» ή όπως αλλιώς το λένε- άλλα μασκαραλίκια κι αυτά-  έχουμε και παιδιά κι εγγόνια ποτισμένα με την αγάπη στον τόπο και στην ανθρώπινη ζωή, που δεν ξεχνούν.  Αλοί σ’ αυτούς που δεν έχουν παρελθόν και Ιστορία, ρίζες και θεμέλια. Αυτούς να κλαίει κανείς από τώρα.

Ονειρευόμαστε

Ονειρευόμαστε

Του Στέλιου Παπαντωνίου

«Στην Κύπρο, τουλάχιστον η πλειονότητα των ελληνοκυπρίων, ονειρευόμαστε μια πατρίδα ανοιχτή για όλους τους κατοίκους της, που να ζουν ειρηνικά και να προοδεύουν, να εργάζονται για το καλό του τόπου, μακριά από συγκρούσεις πολεμικές ή άλλες, αφού το παρελθόν μας δίδαξε πως η ειρήνη είναι προτιμότερη από τον πόλεμο.

Στην Κύπρο, τουλάχιστον η πλειονότητα των ελληνοκυπρίων, επιζητούμε μια λύση που να σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα όχι λεκτικά αλλά πραγματικά, κι όπου οι συνεργαζόμενοι, άσχετα από καταγωγή, φυλή, γλώσσα, θρησκεία, μακριά από μίση και πάθη, θα οδηγούν το νησί μας στην ευτυχία, τη χαρά και προπάντων την πρόοδο, μοιραζόμενοι τα αγαθά της.

Στην Κύπρο, τουλάχιστον η πλειονότητα των ελληνοκυπρίων, θεωρούμε την Κύπρο όλη πατρίδα μας, με τα ακρογιάλια και τις βουνοκορφές της, με τα χωριά και τις πόλεις της, με τις αρχαιότητες και τον πολιτισμό της, και σεβόμαστε όλα  τα δημιουργήματα των ανθρώπων, γι’ αυτό και θέλουμε να συμβάλουμε στην αποκατάσταση των πολιτισμικών μνημείων και στην προβολή τους ακόμα και στο παγκόσμιο, αφού είναι αρχαιότατα και νεότερα  δείγματα της ευαισθησίας, της πρακτικής ζωής, της κοινωνικότητας  και της θρησκευτικότητας των ανθρώπων.

Στην Κύπρο, τουλάχιστον η πλειοψηφία των ελληνοκυπρίων, σεβόμαστε την εργασία και τους κόπους όλων των πολιτών, την περιουσία τους και την ελευθερία τους να χρησιμοποιούν τον πλούτο τους όπως ο καθένας θέλει χωρίς περιορισμούς, αφού δεν βλάφτει τον άλλο.

Στην Κύπρο, τουλάχιστον η πλειοψηφία των ελληνοκυπρίων, πιστεύουμε πως μπορούμε να ζήσουμε ειρηνικά με τους συμπατριώτες μας, να συνυπάρξουμε, να συνεργαστούμε, ακόμα και οικογένειες μικτές μπορούμε να δούμε, ανεχόμενοι ο καθένας την ιδιαιτερότητα του άλλου, χωρίς να μας ενοχλεί καταγωγή, γλώσσα, θρησκεία.

Πολιτικά θεωρούμε όλους τους πολίτες ίσους, άσχετα από καταγωγή, γλώσσα, θρησκεία, με ίσα δικαιώματα. Όλοι έχουν την ιστορία και παράδοσή τους, σεβαστή, όλοι δικαιούνται την απαραίτητη μόρφωση, δικαίωμα σκέψης και έκφρασης, με δικαιώματα θρησκευτικά, πνευματικά, ανθρώπινα με μια λέξη.»

Τέτοιο κείμενο όπως το πιο πάνω, απ’ ό, τι αποδεικνύεται, μπορεί να γράψει ο καθένας. Αλλά πόσα λογικά σφάλματα υπάρχουν, πόσες βόμβες έτοιμες να εκραγούν, πόσα αποσιώπησε ο γραφιάς, πόσα ασαφή άφησε, διφορούμενα, υπονοούμενα; Ο γράφων γνωρίζει όπως και όσοι ξέρουν να διαβάζουν κείμενα. Τέτοια κείμενα παρουσιάζονται  πολλά τελευταία σε εφημερίδες και στο διαδίκτυο. Κριτική ικανότητα χρειάζεται για να αντιλαμβανόμαστε αν λεν κάτι ή αν μέσα στις γενικότητές τους κρύβουν παγίδες. Οι ασάφειες και οι ανακρίβειες ανοίγουν τον τάφο του τόπου και της Κυπριακής Δημοκρατίας.  

ΥΓ. Αν ήθελε ο γράφων να εντυπωσιάσει, έγραφε από κάτω και μερικούς από τους τίτλους του και τους τίτλους σπουδών  του.  

Η παρανομία δεν έχει όρια

Η παρανομία δεν έχει όρια

Του Στέλιου Παπαντωνίου

Στη λογική υπάρχει το σόφισμα όρων τετράς, δηλαδή αντί ένας συλλογισμός να γίνεται με τρεις όρους, Υποκείμενο, Κατηγορούμενο, Μέσο όρο, παρεισφρέει ένας τέταρτος όρος, μια λέξη δηλαδή χρησιμοποιείται με διπλή σημασία, ώστε να εξάγονται παράλογα συμπεράσματα. Για παράδειγμα: Η σιωπή είναι χρυσός, Ο χρυσός είναι πολύτιμο μέταλλο, άρα η σιωπή είναι πολύτιμο μέταλλο.

Κάτι παρόμοιο παρατηρούμε σε ένα επιχείρημα που φέρνουν όσοι υποστηρίζουν ότι το Κυπριακό θα έπρεπε να το είχαμε λύσει από πολύ πριν, ωσάν από εμάς να εξαρτάται η λύση του και όχι από την Τουρκία. Παρενθετικά, αν είμαστε εμείς υπεύθυνοι για τη μη λύση, τότε πρέπει να θεωρούμαστε η μεγαλύτερη δύναμη στον κόσμο: αφού θέλει η Τουρκία, θέλει η Αγγλία, θέλει η Αμερική και στο τέλος γίνεται το δικό μιας μερίδας Ελλήνων της Κύπρου που δήθεν δε θέλουν λύση. Αλλά κι εδώ πρέπει να διακρίνουμε: Για ποια λύση μιλάμε; Η πλήρης αποδοχή των τετελεσμένων δεν είναι λύση αλλά αιώνια υποδούλωση και ημών και των απογόνων μας, και τέτοιο δικαίωμα δεν έχουμε, να υπογράψουμε, την υποδούλωσή μας.

Επανερχόμαστε όμως στην τετράδα όρων του συλλογισμού. Η παρανομία δεν έχει όρια. Η τουρκοκυπριακή κοινότητα και η Τουρκία παρανομούν κι εμείς τρέχουμε ξωπίσω από τις παρανομίες. Πρέπει, λένε, να λύσουμε το πρόβλημα γιατί στα Κατεχόμενα αυξάνονται τα κτίσματα. Μερικοί μάλιστα ονομάζουν την παρανομία «ανάπτυξη», που αποτελεί άλλη αποδοχή των τετελεσμένων. Ο συλλογισμός όμως είναι λανθασμένος γιατί, ενώ εμείς μιλούμε με όρους νομιμότητας, υπεισέρχεται η οποιαδήποτε επέμβαση στη γη μας ως νόμιμη, ενώ είναι παράνομη. Οπότε φαίνονται μεν λογικά τα όσα υποστηρίζουν οι προτρέποντες να λύσουμε αμέσως το πρόβλημα μήπως μας αλλοιώσουν περισσότερο τις περιουσίες, στην πραγματικότητα όμως πρόκειται για σόφισμα και για αποδοχή ως νόμιμων των παράνομων ενεργειών των τουρκοκυπρίων και της Τουρκίας, που είναι σε θέση ως παράνομοι να τσιμεντώσουν όλες τις παραλίες όπως αυτήν του Παχύαμμου σε μια νύχτα! Οπότε άδικα και οι συνομιλίες και ο τυφλός ΟΗΕ και οι εκπρόσωποί του. Διότι καλούμαστε να αποδεχτούμε όχι μόνο τα τετελεσμένα αλλά και τα γενησόμενα. Κατά τα άλλα συζητούμε με ίσους όρους!!!

Και επακολουθεί πάντα το: «Και τι εισηγείστε;» ωσάν ο κάθε πολίτης να είναι και συνταγματολόγος, ειδ’ άλλως να μη μιλά και να μη διαμαρτύρεται για τα όσα παράνομα και παράλογα παρατηρεί. Εισηγούμαστε σεβασμό στο νόμο. Πόσες παρανομίες των Τούρκων να νομιμοποιήσουμε; Την εισβολή, την κατοχή, την καταστροφή των περιουσιών μας, την καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την κλοπή των περιουσιών, την εισδοχή των νέων όρων «χρήστης» και άλλα, τις επιλεκτικές αποφάσεις των δικαστηρίων μόνο όταν είναι εναντίον μας; Η δικαιολογία είναι πως δεν μπορούμε να κάμουμε αλλιώς. Πρέπει δηλαδή να συνεργαστούμε στην παρανομία για να διασώσουμε ό, τι είναι να διασώσουμε!!!

Η παρανομία όμως δεν έχει όρια. Κι εμείς αποζητούμε το δίκαιο και το νόμο ως όριο και ασφάλεια και τείχος αξιοπρέπειας.

Στέλιου Παπαντωνίου

Μνήμη Παπάντωνη και παπαδιάς Ειρήνης

Γκρεμισμένο το σπίτι

μυρίζει ακόμα το χώμα

Στο φούρνο ν΄αχνίζει ζεστό ψωμί

Λευκά περιστέρια  

Στον ουρανό γυροφέρνουν

μάτια ξαγρυπνισμένα της παπαδιάς

Στη νηστιά, στην αυλή, στο περβόλι.

Του παππού χαμογέλιο στ΄ακρόχειλο

Κάτι ξερολούλουδα μοναχικά

Στους απόκρημνους βράχους

επιστατούν αυστηρά το Βουνό

συνομιλούν μυστικά με τον άγιο.

Δε νογούν από διαδίκους

Καθαρά μάτια καθαρές ψυχές.

Έφυγαν με τις ευλογίες

Στα παιδιά και στ΄αγγόνια

Στους οχτρούς τ’ ανάθεμα.

ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΕΣ ΙΔΕΕΣ

Φανταστικές ιδέες

Του Στέλιου Παπαντωνίου

Ήταν να μην του δώσεις ιδέα. Και του την έδωσε η κυρία θυγάτηρ Γλαύκου Κληρίδη. Όπως εκείνη εκφράζει την ανεκλάλητη χαρά της, γιατί οι δύο ηγέτες των δύο κοινοτήτων θα παραστούν στα εγκαίνια της έκθεσης προσωπικών αντικειμένων του μακαριστού πατρός της έτσι κι ο υιός Ντεκτάς- γιατί όχι;- θα ετοιμάσει έκθεση κειμηλίων του πατρός του –δεν λέγω μακαριστού-. Σημασία έχει ότι ο κύριος Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας θα αναγκαστεί σε μια τέτοια περίπτωση να παραστεί ως ηγετίσκος της κοινότητάς του κι ο Ραούφ Ντεκτάς θα ευφραίνεται εν τω παραδείσω του.

Μπορεί να είναι σενάριο φαντασίας,  αλλά τα πράγματα να τα οδηγούμε ως το μη παρέκει. Δική σου δική μου. Για να έχουμε κι αυτή την ατιμία, να βλέπουμε τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας να τιμά τον καταστροφέα της. ΄Ο μη γένοιτο. Οι ευχές ευχές αλλά η κατηφόρα κατηφόρα, που δεν οδηγεί παρά στο γκρεμό όχι πρόσωπα, αλλά την ίδια την Κυπριακή Δημοκρατία. Υποθέσεις λογικές κάνουμε, αλλά παράνομες.

Αυτή η μανία της εξίσωσης μας έχει ήδη τσουρουφλίσει. Δεν είναι πως πρόκειται για πανηγύρια. Είναι πως το ίδιο το Κυπριακό το μετατρέψαν οι ιθύνοντες «για τα πανηγύρια». Η Κυπριακή Δημοκρατία το μόνο που έχει να υπενθυμίσει στους άρχοντές της είναι τον όρκο τους: ««Διαβεβαιώ επισήμως πίστιν και σεβασμόν εις το Σύνταγμα και τους συνάδοντας αυτώ νόμους και εις την διατήρησιν της ανεξαρτησίας και της εδαφικής ακεραιότητος της Δημοκρατίας της Κύπρου».

  

Τα βιβλία που έχει συγγράψει ο μακαριστός Πρόεδρος είναι και στην ελληνική και στην τουρκική μεταφρασμένα, «στις δύο επίσημες γλώσσες της Κυπριακής Δημοκρατίας» όπως διαβάζουμε στον τύπο. Ορθώς. Αυτά λέγει το Σύνταγμα, αλλά επειδή τούτο δεν πρέπει να χρησιμοποιείται όπως και όποτε μας συμφέρει, το Σύνταγμα ορίζει πως: «Η Κυπριακή Πολιτεία είναι ανεξάρτητος και κυρίαρχος Δημοκρατία, προεδρικού συστήματος, της οποίας ο Πρόεδρος είναι Έλλην και ο Αντιπρόεδρος Τούρκος, εκλεγόμενοι αντιστοίχως υπό της ελληνικής και της τουρκικής κοινότητος της Κύπρου. »  

Δεν ομιλεί περί δύο ηγετών δύο κοινοτήτων. Ομιλεί περί Προέδρου και Αντιπροέδρου. Ή με το Σύνταγμα ή χωρίς αυτό και ο καθείς ας ποιεί τα εαυτού. Αλλά να μετρά και τις συνέπειες!

ΠΟΙΗΣΗ ΛΑΡΑΣ ΠΑΡΤΖΙΛΗ

ΣΤΕΛΙΟΥ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ 

ΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΚΟΣΜΟΙ ΤΗΣ ΛΑΡΑΣ ΠΑΡΤΖΙΛΗ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΣΤΙΧΟΙ ΚΑΙ ΗΧΟΙ

ΠΡΟΛΟΓΙΚΑ

Μελετώντας τα ποιήματα και τα αποφθέγματα της Λάρας Παρτζίλη κατέληξα στο συμπέρασμα πως το όλο έργο της μπορεί να ταξινομηθεί με βάση τον χρόνο και τους κόσμους μέσα στους οποίους κινείται, πρώτο τον παρόντα κόσμο,  δεύτερο τον κόσμο της ποίησης και τρίτο  τον ιδανικό άχρονο και αιώνιο. Ως προς τον χρόνο, η διαίρεση μπορεί να αρχίσει με το ιδανικό παρελθόν, το απλό παρελθόν, το  παρόν και το μέλλον.

Με στίχους και παραδείγματα θα προσπαθήσω να ταξινομήσω το ανά χείρας έργο της στις πιο πάνω κατηγορίες, χωρίς να μπορώ να αποφύγω τις αναμίξεις των κόσμων ή των χρόνων, γιατί αυτή η συνύπαρξη με τις αντιθέσεις της φωτίζει τη ζωντανή  ποίηση .

ΙΔΑΝΙΚΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ

«Εφόσον το παρελθόν είναι πλούσιο, το όνομά μας θα αντηχεί στη χορωδία των αγγέλων», λέει στο ομώνυμο ποίημα «Στη χορωδία των αγγέλων» συζευγνύοντας έτσι την παρελθοντική προϋπόθεση με τον αιώνιο και ιδανικό κόσμο των αγγέλων.

Στο ποίημα «Όταν το σύμπαν όλο μέσα σου χωρά» μεταφερόμαστε στην παιδική ηλικία, «τότε που ξέγνοιαστη χαρά κυλούσε στην Ψυχή. Κι ήταν η Ζωή, βαμμένη με το χρώμα, Παρμένο από τον Ήλιο, που πλημμύριζε τη Γη… Το σύμπαν όλο, νόμιζες, μέσα σου χωρά. Είχα πολλή αγάπη και χαμόγελο στο στόμα και της ελπίδας το αθώο δεν άγγιζε η φθορά.» Σε αντίθεση με το ιδανικό αυτό παρελθόν βρίσκεται ο σημερινός κόσμος. Όπως γράφει σε άλλο ποίημα «Το άπατρι παρελθόν» «…Κρατώ εν τούτοις σαν τη δάδα τη Ζωή μου από το Χθες για να μην πέσω, σ’ αυτή την τρέλα μη  λυγίσω… Ταξίδι νοερό κάνω στα ξέγνοιαστά μου χρόνια μα καταγράφοντας ανήσυχη τη μεταμόρφωση στη Γη, την αντικρίζω με λύπη και συμπόνια.» Είναι λοιπόν ένας κόσμος στήριγμα για τις δύσκολες στιγμές της ζωής.

Στο ποίημα «Στη μάνα μου» η αγάπη της θυγατέρας προς τη μάνα ξεχειλίζει, αφού η μάνα της έδωσε την απαραίτητη στοργή, ώστε ακόμα και σήμερα, όταν τη θυμάται, να αισθάνεται αυτή τη θαλπωρή. Παρουσιάζεται όμως κι ένα προβληματικό παρελθόν στο ίδιο ποίημα, που  οδηγηθεί την ποιήτρια στο συμπέρασμα πως «μας συμβαίνουν κάποια πράγματα μοιραίως.»

Μέσα στο ιδανικό παρελθόν μπορούμε να κατατάξουμε και τον κόσμο της ποίησης και της δημιουργίας πολιτισμού. «Αιχμάλωτη του χρόνου είναι του σώματος η Ομορφιά, όμως υπάρχει μια αμόλυντη κρυστάλλινη πηγή, που ξεχειλίζει με άυλη αιώνια Ομορφιά. Τη σμίλεψαν όσοι τις Μούσες προσκυνούσαν Κι όσοι στον κόσμο την Αγάπη τους σκορπούσαν.» Και παρακάτω «…ό, τι καλό έχω μέσα μου το οφείλω στους γονείς μου.»   Μέσα σ’ αυτό τον ιδανικό παρελθοντικό χρόνο έζησαν σοφοί, που με τα βιβλία τους την βοηθούν να διευρύνει τους ορίζοντες. Η  ποιήτρια δέχθηκε στο παρελθόν πολλή αγάπη από ανθρώπους, που δεν θα επέτρεπε στον εαυτό της να λησμονήσει. «Της Λήθης το νερό μην τύχει και το πιεις και το καλό που σού ’καναν ξεχάσεις…»

Μέσα σ’ αυτό το ιδανικό παρελθόν γεννήθηκε στην Ελλάδα ο πολιτισμός, ο Σωκράτης μίλησε για του Θεού και των ανθρώπων τη διάσταση κι έπειτα θυσιάστηκε. Στα «ελληνικά» της ποιήματα, που αναφέρονται με θαυμασμό στην Ελλάδα, στην Ιστορία και τον πολιτισμό της, διατρανώνει την πίστη στην αθανασία της χώρας, με ιδιαίτερη αναφορά στον Ιωάννη Καποδίστρια και στο δικό μας Βασίλη Μιχαηλίδη με το στίχο «Η Ρωμιοσύνη εν συνότζιαιρη του κόσμου.»

ΑΠΛΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ

Από καιρό δεν μας εκφράζει η ποίηση. Από καιρό δεν ζω, σταμάτησε η ζωή μου

Η ζωή την ημέρα καθρεφτίζεται σε εικόνες που παρακολουθεί η ποιήτρια τη νύχτα. Απορρίπτει τις εικόνες όπως κι αυτές την απορρίπτουν. «Ακόμα κι ο Μορφέας μ’ έχει απορρίψει.» Η έννοια της απόρριψης επαναλαμβανόμενη στο παρελθόν συνεχίζεται στο παρόν με προτροπές για ειδική θεώρηση στο μέλλον.

Αν κάτι δεν γίνει την κατάλληλη στιγμή, τότε αφήνει πόνο, όπως το ανεκπλήρωτο χρέος που είχε να ομολογήσει σ’ αυτούς που αγαπά την αγάπη της. Παρόμοια μεταμέλεια στο ποίημα «Στη μάνα μου» «…Συγχώρα με που άργησα για χρόνια να σου αφιερώσω δυο γραμμές για να σου πω για την αγάπη μου που λιώνει χιόνια…» Κι ακολουθεί μια όλο αγάπη για τη μάνα περιγραφή της προσωπικότητάς της και των δυσκολιών της ζωής της.

Ο ρόλος του παρελθόντος και των δημιουργημάτων του ανθρώπου παρουσιάζεται ως κάτι το συνεχές, απαραίτητη προϋπόθεση του πολιτισμού. «Αδύνατο να επιτευχθεί η γνήσια πρόοδος, αν αγνοήσουμε το ρόλο της διαδοχικότητας της πνευματικής κληρονομιάς της ανθρωπότητας.» Η σύζευξη παρελθόντος και μέλλοντος είναι απαραίτητη, ως λέει αλλού.

ΠΑΡΟΝ

Στο παρόν συμπυκνώνεται όλη η πίκρα και η αντίθεσή της προς τις κρατούσες καταστάσεις. Κάποτε στο παρόν εκφράζεται η επανάληψη και το σύνηθες. Συγκριτικά τίθεται τις περισσότερες φορές προς το ιδανικό παρελθόν, ή προς το σχεδιαζόμενο μέλλον ή προς τον κόσμο της ποίησης, γιατί ο παρών κόσμος έχει όλα τα αντιποιητικά στοιχεία. Η παρούσα κοινωνία διακρίνεται για τις μειωμένες αντιστάσεις, την έλλειψη επικοινωνίας και προπάντων ανάτασης, γι’ αυτό και ο άνθρωπος καταφεύγει στη φιλοσοφία ή στην τέχνη. Στείρα όμως εποχή, στείρα και η τέχνη, αφού δεν ανεβάζει στον ουρανό και διχοτομεί την ψυχή από το σώμα. Η ζωή σταματά με δική της απόφαση, για να την παρακολουθεί και να καταγράφει σαν θεατής τις εκφάνσεις της. Το παρόν είναι σημαντικό για το μέλλον, γιατί προεκτείνεται εκεί, και οι συνέπειες του παρόντος θα απαντηθούν στο μέλλον. Στο παρόν βιώνονται οι ανατροπές, η σύγχυση, το χάος.

Στο παρόν μπορούν να εκφραστούν αλήθειες επαναλαμβανόμενες, φιλοσοφικές συλλήψεις ή απόψεις για τη ζωή και τους ανθρώπους, γενικού ενδιαφέροντος. «Άνθρωποι, ερμητικά κλειστοί στις υιοθετημένες τους απόψεις, που κλείνουν μάτια και αυτιά στην επιστήμη, στην πνευματική κληρονομιά και στην Αλήθεια οντολογική, που είναι μία, με σιδερένια μοιάζουνε κουτιά που’ χουν τροφή, με μια ληγμένη ημερομηνία.»

«Η αθλιότητα του ανθρώπου είναι μέγιστη, όταν τυχόν καταδικάζει αυτό που δεν γνωρίζει και καταντά να είναι τραγική σαν αγνοεί κατιτί θείο, την ίδια του Ψυχή…»

«Ο άνθρωπος έχει ανάγκη τους ανθρώπους –αδελφούς, για να πετύχει την προσγείωσή του. Μ’ αναρωτιέμαι: Πώς γίνεται κανείς ν’ απογειωθεί, εάν δεν είναι προσγειωμένος;»

Στην ίδια κατηγορία περιλαμβάνονται όλα τα αποφθέγματά της που αναφέρονται στην εποχή μας, στην ανάγκη εξανθρωπισμού, στην πίστη στο Θεό, στην Αλήθεια, στον Άνθρωπο, στην Ηθική, στην Πατρίδα, στην Αγάπη.

Με την ευκαιρία, τα αποφθέγματά της είναι συμπυκνωμένη σοφία, ιδιαίτερα όμως το εξελικτικό της Ηθικής, όπως παρουσιάζεται, ξετυλίγει όλο τον αγώνα του ανθρώπου από το φύσει στο ενεργό και συνειδητό, λόγοι με αριστοτελικά θεμέλια. «Η Ηθική ενυπάρχει στον άνθρωπο ως θείο δώρο, ως αρετή υποσυνείδητη. Ποθούμενο είναι: Η Ηθική αυτή μ’ ελευθέρα βούληση να ενεργοποιηθεί για να περάσει στη συνείδηση, ώστε να γίνει Ήθος.»

Σε αντίθεση με το παρελθόν, το οποίο ζωγραφίζεται ιδανικό, το παρόν φορτίζεται με  ό, τι το αρνητικό. Ο κόσμος μίκρυνε, σκέψεις και αγωνίες σκοτώνουν την ανεμελιά, κι όσες γνώσεις κι αν αποκτά ο άνθρωπος μοιάζει με τον Άτλαντα, που κουβαλά το βάρος και μόνο ως κατάρα. Η λύπη συντροφεύει τον άνθρωπο, σαν συγκρίνει τη ζωή του με το παιδικό παρελθόν. «Ήρθε κι η σειρά μου να γευτώ κι εγώ τα χιόνια, γι’ αυτό και έχω ένα ύφος λυπημένο, κι ας τραγουδάνε τα πουλάκια στα μπαλκόνια, εγώ δεν έχω πια κανένα να προσμένω.»

Στο παρόν επίσης συμπυκνώνεται όλος ο παρελθών χρόνος, αφού στο παρόν συλλαμβάνονται τα μηνύματα της φθοράς της ανθρώπινης ομορφιάς.

Το ποίημα που συμπυκνώνει τη θεώρηση του παρόντος είναι το τιτλοφορούμενο Φοίνικας. «Ζούμε μια άχαρη εποχή της παρακμής, της ανακύκλωσης των ιδεών, της ύλης, των ανθρώπινων οργάνων, των Ψυχών. Πού να βρεις ίχνη της ακμής, μόνο σημάδια της ολικής μας παρακμής, και ας λένε κάποιοι: νέα εποχή. Αυτό που κρατάει το πνεύμα ζωντανό είναι η επίγνωση πως κάθε τέλος είν’ αρχή κι απ’ τη στάχτη γεννιέται ένα Φοίνικας.» Έτσι επαναρχίζει η ζωή και ο κόσμος επαναλαμβάνεται, κατά τις δοξασίες των Στωικών και άλλων φιλοσόφων.

ΜΕΛΛΟΝ

«Η κάθε πράξη στο Παρόν έχει προέκταση και τις συνέπειες στο Μέλλον.» Μ’ αυτό το στίχο εκφράζεται η συνάφεια των χρόνων και η συνεχής διαδοχή τους. Κι ακόμα στο δίστιχο «Χτίσε τις γέφυρες ανάμεσα στο Μέλλον και το Παρελθόν!»

Στο μέλλον μετατίθεται κάποτε η ελπίδα πως τα πράγματα θα γίνουν καλύτερα κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις: «Αν θες ν’ αντέξεις, δείξε υπομονή. Και δες, που έρχεται καινούργια μέρα την αυγή σαν καβαλάρης με το κόκκινο πανί, που ξετυλίγει νέες στιγμές με εξελίξεις, γεμάτες με ευχάριστες εκπλήξεις, και το παιχνίδι ξεκινάει απ την αρχή.» Αυτή η σύλληψη της επανάληψης των πραγμάτων και των κόσμων φανερώνει τη φιλοσοφική χροιά του λόγου της ποιήτριας.

Το μέλλον της Σωτηρίας μας και η σωτηρία του Μέλλοντος τίθεται ως ερώτημα στο τρίστιχο «Ποιο, άραγε, το μέλλον της δικής μας Σωτηρίας; Κι η σωτηρία του Μέλλοντος πού πρέπει να ψαχτεί;» και παρακάτω : «Μήπως δεν ζούμε οι πλείστοι το αγεφύρωτο κενό, που δεν υπόσχεται τη συνοικία των Αγγέλων;» όπου βρίσκεται και η απάντηση, ότι ευθύνη δική μας είναι ο τρόπος ζωής που θα οδηγήσει στη σωτηρία.

Γι’ αυτό και η απόφαση : «Πόντο με πόντο θα μετρήσω την υπόλοιπη Ζωή μ’ αντίστροφη πορεία, πάντα με στόχο την Ανατολή.» 

Ο ΠΑΡΩΝ ΚΟΣΜΟΣ

Όλα όσα αναφέρθηκαν στις διαστάσεις του χρόνου αποτελούν τον παρόντα κόσμο. Συμπληρωματικά αναφέρω πως ιδιαίτερα δυνατά συναισθήματα όπως  της απόρριψης και της σύγχυσης, λόγω του χάσματος των γενεών φαίνονται στα ποιήματα «Του στροβίλου η σύγχυση» και στο «Απόρριψη». «Τι θαρρείς θα γινόταν, την απόρριψη η Γη αν γευόταν, αν στ’ αλήθεια αρνιόταν ο Ουρανός την γενναιόδωρη γη; Τι, θαρρείς, θα γινόταν, εάν το τέκνο σου ξάφνου ξεχνιόταν από πού προερχόταν, ποιος στον κόσμο εντέλει ερχόταν πρώτα γιος ή πατέρας, πρώτα τέκνο ή μάνα, εσύ; Λέω μέσα στο χάος ζούμε αβάσταχτη ανατροπή.»

Ένα άλλο χαρακτηριστικό του παρόντος κόσμου και ανθρώπων είναι η απομάκρυνση από το Θεό, η άγνοια του θείου της ψυχής. «Η αθλιότητα του ανθρώπου είναι μέγιστη, όταν τυχόν καταδικάζει αυτό που δεν γνωρίζει και καταντά να είναι τραγική σαν αγνοεί κατιτί θείο- την ίδια του Ψυχή, ξεχνώντας πως τα θεία ο καθένας μας γνωρίζει, αν το Θεό ακολουθήσει στη Ζωή.» ή «Η πίστη στο Θεό δεν είναι τ’ όπιο του λαού, μα είναι το μοναδικό αντίδοτο στο θάνατο.»

Η παρακμή, ο πόλεμος, η πρόοδος της τεχνολογίας και η απομάκρυνση από τον κόσμο της αγάπης και του συναισθήματος, η θολούρα της ζωής, κύρια χαρακτηριστικά του κόσμου τούτου, απαιτούν την επανάσταση, την αντίσταση, την επαναφορά του ανθρώπου στην όρθια θέση. «Κωπηλατώ ενάντια στο ρέμα… δώστε μου πίσω των καιρών μου τη γλυκύτητα, για να μη φύγω στα βουνά γι’ ανταρσία! Θα το ξηλώσω το φεγγάρι για δρεπάνι, για να θερίσω την ανία των ανθρώπων όμως κατόπιν στου ήλιου το σεργιάνι ξέρω, θα βρω την ευτυχία μου σαν πρώτα. Θα στηλιτεύω εδώ τους ψυχοβγάλτες που φέρνουν όλους στα φτωχά δικά τους μέτρα, και μας καλούν για μια βουτιά μέσα στους βάλτους, όπου μας κρύβουν δηλητήριο στη φαρέτρα.»    

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ

Πέρα όμως από τον παρόντα κόσμο είναι ο κόσμος της ποίησης, ένας προθάλαμος του κόσμου της αιωνιότητας. Ο καλλιτέχνης ζώντας σ’ αυτό τον κόσμο του παρόντος και της παρακμής, καταφεύγει στον κόσμο της τέχνης ή της φιλοσοφίας. Σμιλεύοντας το λόγο σμιλεύω και την ψυχή μου, γράφει, συνδέοντας πολύ σωστά την ψυχική καλλιέργεια με την καλλιέργεια του λόγου. Ειδικά για την ποίηση, περιεκτικό το ποίημα «Ποίηση έντεχνη- ταξίδι αναψυχής, απόφθεγμα σοφίας, της εμπειρίας της Ζωής- το χρόνο συμπυκνώνει, σμικρύνει αποστάσεις, ενώνει τις Ψυχές και ανασταίνει τις νεκρές κι οι σταθμοί της – της ερήμου οι οάσεις.» Στο ποίημα «Η άυλη κι αιώνια ομορφιά» γράφει: « Ω άνθρωποι! Στην αιωνιότητα μας παραπέμπετε στα νιάτα και στη φθορά του χρόνου σαν γερνάτε. Αιχμάλωτη του χρόνου η δική μας ομορφιά, όμως υπάρχει αμόλυντη κρυστάλλινη πηγή με άυλη αιώνια Ομορφιά, τη σμίλεψαν όσοι τις Μούσες προσκυνούσαν κι όσοι στον κόσμο την Αγάπη τους σκορπούσαν» όπου συνδυάζεται η τέχνη με την αγάπη, η Αισθητική με την Ηθική, αφού ο κόσμος είναι σφαιρικά ιδωμένος και μόνο στις νοητικές μας συλλήψεις διακρίνεται και χωρίζεται μεθοδολογικά.

Ο ΑΙΩΝΙΟΣ ΚΟΣΜΟΣ

Υπεράνω όλων βρίσκεται ο αιώνιος και αναλλοίωτος κόσμος της τελειότητας, του Θεού. Ο άνθρωπος προσπαθεί να ανέβει στους ουρανούς μέσω της τέχνης ή της αγάπης. Ο δίκαιος Κριτής θα αποδώσει Δικαιοσύνη, ο πρώτος θα βρεθεί έσχατος και αντίστροφα, κατά τα έργα του. Την ψυχή διακατέχει ο φόβος για τη ύστατη κρίση, και ιδιαίτερα για την απόρριψη. Όμως η ίδια η ψυχή είναι το σημείο όπου ο άνθρωπος μπορεί να συναντήσει το Θεό. Ο αιώνιος κόσμος είναι απαράμιλλος και αήττητος. «Αυτοί που κρύβουν, Θεέ μου, την αλήθεια μες στον ίσκιο, ίσως δεν ξέρουν ότι ο ήλιος για το ανέσπερό Σου φως είναι αχρείαστος κι αναμφισβήτητα περίσσιος.» Ο αιώνιος κόσμος δεν είναι ασύνδετος με τον παρόντα. Οι φιλόσοφοι και ιδιαίτερα ο Ηράκλειτος και ο Σωκράτης όπως και οι ευαγγελιστές τον κατέστησαν γνωστό στους ανθρώπους. «Εν αρχή ην ο Λόγος και ..η θεοφώτιστη Ελλάδα, εδώ ο Σωκράτης μίλησε για του Θεού και των ανθρώπων τη διάσταση αληθινή, κι έπειτα δέχθηκε σαν το αρνί, τη σταύρωση με τον γνωστό δικό του τρόπο.»

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Είναι βέβαιο πως στα στενά πλαίσια μιας εργασίας πάνω στην ποίηση και τα αποφθέγματα της Λάρας Παρτζίλη δεν είναι δυνατόν να δοθούν όλες οι διαστάσεις του έργου της. Κι επειδή καμιά εργασία δεν μπορεί να αντικαταστήσει ή υποκαταστήσει το ίδιο το έργο, θα θεωρούσα επιτυχία την παρότρυνση να έρθουν σε άμεση επαφή με το ίδιο το έργο όσοι ενδιαφέρονται να γνωρίσουν εις βάθος και πλάτος τη δημιουργό.