πριν από μετά τον

 πριν από  μετά τον 

Το γράφει μια, το γράφει δυο και τρεις και δέκα ο συνάδελφος, προ Χριστού σημαίνει πριν από τον Χριστό, άρα πριν από το μεσημέρι πριν από το απόγευμα πριν από την πρωτοχρονιά πριν από το πάσχα πριν από, και πάλι βρίσκει λάθη στις εφημερίδες, γράφουν πριν την άνοιξη και πριν την πρωτομαγιά, και διορθώνει μια και δυο και τρεις και δεκατρείς, αμαθείς, άνοες, άμοιροι παιδείας, κακοί μαθητές, και δεν σταματά τις διορθώσεις και τις δημοσιεύσεις, και δεν παραιτείται, δεν τα βάζει κάτω, αλλά: λάβε υπόψη, φίλε μου, πως η Γραμματική μας δεν είναι κανονιστική αλλά περιγραφική, κι αύριο θα βλέπεις στο λεξικό και τον Μπαμπινιώτη να γράφει «πριν τις διορθώσεις γραφόταν πριν από τις διορθώσεις»… συνέχισε την προσπάθεια, προ Χριστού μετά Χριστόν ας είναι και μετά το Πάσχα και όχι μετά από το Πάσχα.

εθνικές επέτειοι

 

ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΠΕΤΕΙΟΙ

Στέλιος Παπαντωνίου

Οι εθνικές επέτειοι, τέλη Μαρτίου και αρχές Απριλίου, της ελληνικής επανάστασης εναντίον των Οθωμανών και της εξέγερσης των Ελλήνων της Κύπρου εναντίον των Άγγλων, φανερώνουν τον πόθο των απανταχού Ελλήνων να ζουν ελεύθεροι, ξέροντας πως μόνο μέσα σε πλαίσια ελευθερίας οι άνθρωποι ζουν ευτυχισμένοι.

Από την άλλη, αποκαλύπτουν δυο εχθρούς της ελευθερίας, την Οθωμανική και τη Βρετανική αυτοκρατορία, που και μετά την- κατά κάποιο τρόπο- απελευθέρωση, δεν άφηναν τον ελληνισμό να βαδίσει το δικό του δρόμο, παρά εμπόδιζαν κάθε βήμα του, μια με τα χρηματικά δάνεια, μια με τη δεσμευμένη ελευθερία που παραχωρούσαν, μη θέλοντας να εγκαταλείψουν τις στρατηγικές τους θέσεις, ή κι αν αυτό γινόταν, επέστρεφαν με την πρώτη ευκαιρία, όπως η Τουρκία με την τριμερή διάσκεψη για το κυπριακό, που οργάνωσε η σύμμαχός της Βρετανία.

Το δίδαγμα και των δύο επαναστάσεων είναι πως χωρίς θυσία δεν κερδίζεται η ελευθερία κι αυτές τις θυσίες τιμούμε οι πανέλληνες. Πίστη στον Θεό και αγάπη απέραντη στην πατρίδα, στον συνάνθρωπο, ενώ από την άλλη η προδοσία και ο εγωισμός φέρνουν στην επιφάνεια τα αρνητικά της φυλής και προπάντων την διχόνοια, που καταστρέφει λαούς.

Το ελληνικό κράτος στον εικοστό αιώνα πέρασε από πολέμους και εμφυλίους, κατόρθωσε όμως με την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση να ενώσει δυνάμεις με άλλες χώρες και να βοηθήσει και την Κύπρο να ενταχθεί, παρά τις απειλές των Τούρκων.

Δυστυχώς όμως η Ελλάδα πέρασε και από δικτατορίες, με χειρότερη την τελευταία του 1967, που οργάνωσε και το πραξικόπημα εναντίον του εκλελεγμένου ηγέτη της Κύπρου αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄και έγινε η αφορμή να καταληφθεί το μισό σχεδόν της Κυπριακής Δημοκρατίας από τους Τούρκους. Για να επιβεβαιωθεί πάλιν πως το ΝΑΤΟ, οι ΗΠΑ, η Αγγλία και η Τουρκία στάθηκαν οι συνεπείς εχθροί μας, με την υποταγμένη στα συμφέροντά τους ελλαδική χούντα.

Τα πράγματα όμως όπως φαίνεται αλλάζουν, δεν είναι στατικά. Με τις τελευταίες πολεμικές επιχειρήσεις στην περιοχή μας και την μέγιστης για μας σημασίας κίνηση της Ελλάδας να φέρει πολεμικά πλοία και αεροπλάνα στην Κύπρο, και με την έστω και χωρίς ομοφωνία ευρωπαϊκή συμπαράσταση και συμπαράταξη, μάς δίνεται η εντύπωση πως κάτι άλλαξε προς το καλύτερο και προς το συμφέρον του κυπριακού ελληνισμού, ο οποίος απαιτεί οι κινήσεις αυτές να έχουν συνέχεια και συνέπεια, γιατί δεν μπορεί πια να οπισθοχωρήσει η Ελλάδα ύστερα από την τολμηρή προστατευτική ομπρέλα με την οποία μας σκεπάζει. Λέει κι ο Μακρυγιάννης « Ότι τον κιοτή χίλιες φορές να τον έβρης κιοτή και να τον χτυπάς, πάγει καλά· μια να σε χτυπήση, δεν σε φοβάται πλέον.» Μακάρι να βρισκόμαστε σ’ αυτή την κατάσταση.

Ειδ’ άλλως, θα συνεχίσουμε να περιμένουμε από τον κάθε Ερχιουρμάν να αποδεχθεί πρότασή μας για συνομιλίες, την ώρα που είναι βέβαιο πως και η Τουρκία και οι τουρκοκύπριοι χρονοτριβούν, για να παγιωθεί η αδικία και με τις πωλήσεις και μεταπωλήσεις των περιουσιών μας να περιπλεχτούν τόσο και οι ξένοι αγοραστές και τα πράγματα, ώστε να μην τολμά κανείς να αγγίξει το θέμα της ιδιοκτησίας των περιουσιών μας ή της επιστροφής μας στις εστίες μας.

Τέλος, οι επέτειοι του Μαρτίου και Απριλίου και η δι΄αέρος και θαλάσσης προστατευτική του ελληνισμού πράξη της ελληνικής κυβέρνησης επιβεβαιώνουν το του Θουκυδίδη «Το εύδαιμον το ελεύθερον, το δ’ ελεύθερον το εύψυχον”. Ευτυχισμένος είναι ο ελεύθερος, αλλά για να αποκτήσει κανείς την ελευθερία του, χρειάζεται την ευψυχία, την γενναιότητα, την ανδρεία, και δεν παραμένει σκλάβος από φόβο προς τους πολεμικούς κινδύνους.

Δικαιούμαστε να ελπίζουμε σε καλύτερες μέρες, όχι στηριγμένοι σε ονειροφαντασιές αλλά παρατηρώντας και μελετώντας τα γύρω μας.  

Λήδα Μαλά Κολώνια

 Λήδα Μαλά Κολώνια, Τσάι σε κινέζικη πορσελάνη, Εκδόσεις Ηλία Επιφανίου

Από το πρώτο κεφάλαιο καταλαβαίνεις τον άνθρωπο που ξέρει να γράφει, στρωτή γλώσσα, ενδιαφέροντα να σου πει, και περιμένεις να πας παρακάτω. Αναλυτικές περιγραφές, πραγματικές ζωγραφιές, κι ένα κρυφό χιούμορ, ώριμο κι ευγενικό. Ο χαρακτήρας της ηρωίδας διαγράφεται στέρεος και δυναμικός, αποφασιστικός. Από τη μια οι φανταστικές αναπλάσεις του παρελθόντος στη Λεμεσό κι από την άλλη η πραγματικότητα η ίδια μέσα από εφημερίδες της εποχής, ανάεροι αλλά κι ολοζώντανοι ο Πηλαβάκης, ο Σώζος, τα τροχοφόρα, κι η βιβλιοθήκη στην οποία εργάζεται. Και το απρόσμενο, η γνωριμία μ΄έναν παλιό γείτονα, κι οι ελπίδες της μαμάς της για γαμπρό. Παρακάτω, ανάμεσα σε πληροφορίες και αναδιφήσεις σχηματίζουμε τη φυσιογνωμία της κυρίας και θυγατρός Πηλαβάκη, ιστορικά πρόσωπα με προσφορά στην Λεμεσό, μια μαγική ατμόσφαιρα ανασκαφής παλαιάς αποθήκης γεμίζει περίεργα την ατμόσφαιρα μαζί κι οι δύσκολες σχέσεις των ανθρώπων, με τον πρώην και τον πιθανό μέλλοντα, αλλά καλύτερα να περιμένουμε την εξέλιξη, γιατί στο μεταξύ ο ιός άρχισε να θερίζει και οι θυγατέρες πρέπει να επαναπατριστούν. Οι κούτες στην αποθήκη αρχίζουν να εμφανίζουν το περιεχόμενό τους, εφημερίδες και περιοδικά, που μεταφέρουν σε άλλες εποχές με τη μνήμη, γείτονες έρχονται και αφηγούνται επεισόδια της ζωής της οικογένειας Πηλαβάκη, παλιά παιδικά παραμύθια, μόνο με τους τίτλους ξαναζεί ο καθένας τα δικά του τω καιρώ εκείνω. Στο μεταξύ γίνεται προσπάθεια να επιστρέψουν οι κόρες στην πατρίδα λόγω ιού. Κάτι βαλίτσες στην αποθήκη με το περιεχόμενό τους σε μεταφέρουν στα καρναβάλια της αιώνιας Λεμεσού, έξυπνος τρόπος από τα αντικείμενα να αναζωπυρώνεις το παρελθόν, ώσπου έρχεται στο φως το σερβίτσιο, που δίνει τον τίτλο στη νουβέλα και φτιάχνει από μόνο του την κατάλληλη στο σπίτι ατμόσφαιρα. Η παλιά συμμαθήτρια από την Αυστραλία με τον αδελφό της που θα την ήθελε για σύζυγο συναντώνται και κλείνει κι αυτή η υπόθεση, δεν παντρεύεται, έχει παιδιά και γέρους γονείς, και τις έρευνες για το βιβλίο της, καλύτερη μια κοπέλα που του γνώρισε, πάει και στην Αυστραλία. Το γυναικείο γράψιμο είναι άλλο πράγμα, με τις τουαλέτες και το συνδυασμό των χρωμάτων των ρούχων, τα ανάλογα παπούτσια κι η περιποίηση, ο αέρας της γυναίκας στις σελίδες ή καλύτερα των γυναικών της ζωής της ηρωίδας. Ενώ η φίλη δέχεται την πρόταση γάμου του γείτονα, έτοιμη για Αυστραλία, τα σχέδια για την αποθήκη και τα ευρήματα πλάθουν ένα κόσμο ονείρου, φτάνει να αποδεχτεί τις προτάσεις η διευθύντρια της βιβλιοθήκης. Το σερβίτσιο γίνεται κέντρο της ζωής της, ένα άλλο όμως εύρημα, το ημερολόγιο της κυρίας Πηλαβάκη μεταφέρει και πάλι στην αριστοκρατική οικογένεια, που της ανοίγει δρόμους επιθυμίας γνώσης του παρελθόντος και της ζωής των ξένων στον τόπο μας. Στο μεταξύ ο πρώην -προκομμένος επιλεγόμενος- επιστρέφει δυστυχής, γιατί η σύντροφός του συνεχώς στα νεύρα, για ένα νεογέννητο που δεν έρχεται. Η πρότασή του να μείνει κοντά της αρνητική, συνοδεία σερβίτσιου και ιστορίας πολλών γυναικών. Δεν πρόκειται όμως να περιλάβω σε μια σελίδα όλη την ιστορία. Ισορροπημένο έργο, με πλοκή και κεντρικό πυρήνα, ταξίδι στο παρελθόν μέσα από τα πράγματα, προπάντων «μια αφήγηση για το πώς η ανασκαφή της μνήμης μπορεί να φωτίσει τον πιο βαθύ μας εαυτό», όπως λέει στο τέλος τέλος και συμφωνώ.

ξέρω

 

Ξέρω πως η Ελλάδα δεν κατόρθωσε να μας περιλάβει στα σύνορά της το 1830, παρά τις επίμονες προσπάθειες του Καποδίστρια. Ξέρω πως δεν έγινε δεκτή η προσφορά της Κύπρου στην Ελλάδα το 1912 επί Βενιζέλου και το 1915 επί Ζαΐμη, πως ο Βενιζέλος μας προέτρεπε να παραμείνουμε ήσυχοι επειδή δεν ήθελε να διακινδυνεύσει την πολύτιμη συμμαχία με την Αγγλία. Ξέρω πως το 1931 καταδίκασε την εξέγερση των Κυπρίων στα Οκτωβριανά, πως το 1950 το ενωτικό δημοψήφισμα δεν έγινε αποδεκτό από τους κυβερνώντες την Ελλάδα, πως απέφευγαν την εγγραφή του κυπριακού στον ΟΗΕ λόγω συμμαχίας με Αμερική και Αγγλία, πως το 1957 ο Καραμανλής ομολογούσε πως κάτι που ωφελεί την Κύπρο βλάπτει την Ελλάδα και κάτι που ωφελεί την Ελλάδα βλάπτει την Κύπρο, το 1959 παρακάθησαν σε συνομιλίες με την Αγγλία και Τουρκία για τη λύση του Κυπριακού χωρίς τη συμμετοχή των ίδιων των Κυπρίων, ενώ προηγουμένως το 1955 δέχτηκαν να μετέχουν σε τριμερή διάσκεψη επανεισάγοντας την Τουρκία στο κυπριακό στο οποίο κανένα δικαίωμα δεν είχε με τη Συνθήκη της Λωζάνης του 1917. Μας ράβουν το φόρεμα των συμφωνιών Ζυρίχης Λονδίνου, πιστεύοντας πως έπραξαν άριστα, ξέρω ακόμη πως το 1963 η Αθήνα δεν συμφωνούσε με την προσπάθεια του Μακαρίου να τροποποιήσει τα δεκατρία σημεία του Συντάγματος, πως το 1967, μετά τα γεγονότα στην Κοφίνου, απομακρύνθηκε η ελληνική μεραρχία από την Κύπρο, και πως το 1972 υπήρξε ελλαδική στήριξη προς την ΕΟΚΑ Β. Ξέρω, τέλος, πως το πραξικόπημα του 1974 οργανώθηκε με ελληνική εμπλοκή της χούντας και πως αυτό συνέβαλε στην τουρκική εισβολή και στην κατοχή σχεδόν της μισής Κύπρου και πως εκεί που περιμέναμε βοήθεια, αυτή δεν ήλθε. «Η Κύπρος κείται μακράν» κατά Καραμανλή.  Το 2004 οι περισσότεροι θεωρούσαν θετικό το σχέδιο Ανάν, με τόσες ατέλειες και προσφορές προς την Τουρκία.

Τώρα βρίσκονται στην Κύπρο ελληνικά πλοία και αεροπλάνα. Είναι πραγματικότητα. Γιατί και ποιος και για ποιο σκοπό, θα έρθει ώρα όλα να αποκαλυφθούν.  Καλοδεχούμενα μετά πολλών ευχαριστιών. Αυτά ξέρω.  Και δικαιούμαι να ελπίζω πως κάτι πάει καλά. Μακάρι.

 

δεν κείται μακράν

 

«Η Κύπρος δεν κείται μακράν», αλλά «κείται πλησίον», δήλωσε χθες Τρίτη ο Έλληνας υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας, αναφερόμενος στην αποστολή των μαχητικών F‑16 και των δύο ελληνικών φρεγατών στην Κύπρο, για αντιμετώπιση της κατάστασης που έχει δημιουργηθεί τις τελευταίες ημέρες μετά τη νέα ένταση στη Μέση Ανατολή.»  Ο Φιλελεύθερος

Δυο τρεις φορές ετοιμάσαμε τις βαλίτσες το 74, όλοι ήταν βέβαιοι πως πάμε στα σπίτια μας, κι έτσι μας έμεινε η πίκρα κι η δυσπιστία, δεν πήγαμε εδώ και πενήντα τόσα χρόνια, εδώ μείναμε, κι ύστερα ήταν εκείνη η μεγάλη νύχτα που περιμέναμε στις μαυρόασπρες ξένες τηλεοράσεις, είχαμε ήδη εκτοπιστεί, ν’ ακούσουμε τι θα πει ο Καραμανλής, κι ακούσαμε πως κείμεθα μακράν, και μας έμεινε, μα τώρα νωθρά ακούμε, μακάρι να αληθεύουν, με όλο τον σεβασμό μας στα στρατευμένα ελληνικά νιάτα, στην ελληνική κυβέρνηση, μακάρι να έχουν αλλάξει τα πράματα ή τέλος πάντων να έγινε μια άλλη αρχή, γι’ αυτό και δεν αλαλάζουμε αλλά συγκρατημένα αισιοδοξούμε.

Δεν κοροϊδεύουμε, δεν αμφισβητούμε.

Αλλά και δεν ανεχόμαστε τον τούρκο να διαμαρτύρεται, όλοι οι συγχωριανοί, επειδή θέλουν μονοπώλιο την Τουρκία και τα στρατεύματά της εδώ, αυτή να στρατοπεδεύει στο νησί και άλλος κανείς, κι έτσι αρχίζουν τις διαμαρτυρίες, «μπλέξαμε οι νότιοι την Κύπρο σε πολέμους», ενώ αυτοί, φιλειρηνικοί όντας  αποφεύγουν και τις συνομιλίες.  

Υπομένουμε και ελπίζουμε. Το δικαιούμαστε.

 

ούτε ερωτήματα ούτε απαντήσεις

 

ΟΥΤΕ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΟΥΤΕ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Δεν είναι αναπάντητα ερωτήματα, αφού οφθαλμοφανώς γίνονταν και γίνονται καθημερινά, εδώ και πενήντα τόσα χρόνια, και μη μου πείτε πως χτες το βλοημένα πήγε ο άνθρωπος να φέρει σανό από τα κατεχόμενα και του βγήκε φαρμακωμένος, κι απλώθηκε ο «αφθάδης» λέει κι ο Πιν, πυρετός στην περιοχή και θρηνούν και οδύρονται με το δίκιο τους οι άνθρωποι, έχουμε κι έναν νεκρό!

Κάποτε οι φίλοι συμπλήρωναν τις δέκα εντολές με την ενδέκατη, «ου μπλέξεις», εδώ όμως μια απαραίτητη σ’ αυτό τον τόπο φαίνεται να είναι η ΚΑΝΕ ΚΑΛΑ ΤΗ ΔΟΥΛΕΙΑ ΣΟΥ, γιατί πολλοί είναι που έχουν το όνομα αλλά δεν έχουν τη χάρη ή πολλές χάρες κάνουν στους συγγενείς και φίλους τους. Πόσα χρόνια γίνεται λαθρεμπόριο ειδών πολλών και διαφόρων με τα κατεχόμενα; Αν δεν τους πήραν χαμπάρι οι υπεύθυνοι, είναι ανάξιοι, κι αν τους πήραν και έκλειναν τα μάτια τρισανάξιοι.

Κατά τα άλλα, οι συνομιλίες ανάμεσα στους  συνομιλητές έχουν ψηλά στη λίστα τα οδοφράγματα, μάλιστα προχτές ακόμα μια εφημερίδα έγραφε μετά πολλού πόνου θλίψεως και μανίας για τον Χουσεϊνη, που έρχεται από τα κατεχόμενα, να εργαστεί στις ελεύθερες περιοχές και καθυστερεί να κτυπήσει κάρτα στη δουλειά του, γιατί πολλοί στοιβάζονται στις εισοδοεξόδους για την κατεχόμενη από τουρκικά στρατεύματα περιοχή. Και διερωτάται ο πτωχός συγγενής, «εμείς βάλαμε τα οδοφράγματα;» Οι Τούρκοι που τα έβαλαν ας τα βγάλουν!

Και μια και πραγματοποιείται η συνάντηση των εκπροσώπων των κοινοτήτων, είπαμε κι εμείς, ας μιλήσουμε για τους μαθητές στην Καρπασία, που πάσχουν από τη σκλαβιά και ζουν την τουρκοκρατία, όχι μέσα από βιβλία και περιοδικά αλλά στο ίδιο το πετσί τους, καθημερινά, εικοστό πρώτο αιώνα, σκλαβιά στον τόπο μας, που μάλλον την συνηθίσαμε γι’ αυτό και ανεχόμαστε τα όσα συμβαίνουν.

Αν τελειώσει το κείμενο με το «Λευτεριά στην Κύπρο μας» είναι αρκετοί έτοιμοι να μας καταβροχθίσουν. Ξέρουν αυτοί!

ΕΥΡΥΔΊΚΗ ΑΝΑΘΕΣΗ

 

Ευρυδίκη Παπαδοπούλου, ΑΝΑΘΕΣΗ, θεατρικό

Ένα σύγχρονο έργο, χαραγμένο σε σκληρή πέτρα σε αγχωτικούς ρυθμούς, βγαλμένο από τα βάθη του υποσυνείδητου, χυμένο σαν μολύβι κοχλαστό, αντηχεί τους ήχους της ίδιας της πραγματικότητας χωρίς επιχρίσματα, ένας καθρέφτης της ίδιας της κοινωνίας μας όπως την ζούμε, όπως την διαβάζουμε καθημερινά στις εφημερίδες και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, που βρίσκουν άμεση ανταπόκριση στις παραστάσεις μας της καθημερινότητας σ’ αυτό τον τόπο.

Ένας υπόγειος προβληματισμός και ερωτισμός διαπερνά το έργο, κάθε σκέψη και κίνηση των ηρώων, ο αγώνας της επιβίωσης ή της αρπαγής και καθυπόταξης του άλλου, η κοινωνική ζωή στις αρχές της, ο αρριβισμός, η αναρρίχηση στις θέσεις και στα αξιώματα, οι εναλλαγές της εξουσίας, μια κοινωνία συγκρούσεων και θορύβου, ταχύτατων ρυθμών ζωής και αγχώδης, ανταγωνισμός εξουσιών, η πλουτοκρατία και ο κόσμος της  τέχνης, αγώνας σκοτεινών δυνάμεων, φριχτών αποκαλύψεων, επιβολής, ανελευθερίας και ελευθερίας, η ανάθεση δημιουργίας έργων τέχνης κάτω από αντιφατικές συνθήκες.

Ίσως η Κόλαση του Δάντη, όπως την φανταζόμαστε, όλων των ειδών τα δαιμόνια να πυρώνουν την κάμινο, μέσα σε μια στριφογυρίζουσα πραγματικότητα που κινείται ανάμεσα στο σκότος και στο ημίφως.

Το έργο δεν είναι γραμμένο για να γίνει εύκολα κατανοητό, γιατί περισσότερο αποτυπώνει θεατρικά τα ζοφερά συναισθήματα και τον ψυχικό θόρυβο και συγκρούσεις, το άγχος και την αδυναμία συνεννόησης, τα κρυφά πάθη, γι’ αυτό δεν απλώνει η συγγραφέας πάνω του τούλι καλλωπιστικό ή λογικό, αφήνοντας τα ένστικτα περισσότερο να εκφραστούν χωρίς ειρμό αυστηρό, μάλλον με την κοχλάζουσα περιρρέουσα ατμόσφαιρα παρά με του λόγου και του διαλόγου την αρμονική σύζευξη.

Ο αναγνώστης ή θεατής αφήνεται να ζήσει, να βιώσει όσα διαβάζει ή ακούει ή βλέπει, όσα δρώμενα στη σκηνή, με την ανάλογη ατμόσφαιρα και τους ήχους, κι όταν γεμίσει από αυτά εκ των υστέρων μπορεί να καλέσει την κριτική και λογική του να ξεδιαλύνει και να αποκαλύψει.

Η ζωή και η τέχνη έχουν πολλές οδούς και πολλούς τρόπους να εκφραστούν,  φτάνει να μην απορρίψουμε κανένα, αλλά να τους δώσουμε το δικαίωμα να βρουν τον τρόπο και τον δρόμο τους.

Στέλιος Παπαντωνίου, φιλόλογος