ΚΥΡΙΆΚΟΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ,
ΜΟΝΟΠΑΤΙ
Μιλώ για τον Κυριάκο
Ευθυμίου, τον ποιητή και την τελευταία του ποιητική συλλογή Μονοπάτι. Ένα
μονοπάτι που αρχίζει από τη γέννηση και τελειώνει με τον θάνατο. Στο ενδιάμεσο
περνά μέσα από το κυπριακό πρόβλημα και διεθνή ακόμα και τελειώνει με μια έξοδο
προς την αιώνια ζωή. Οι κυριότεροι σταθμοί του είναι η προσπάθειά του να
γνωρίσει τον εαυτό του. Η γνώση και η άγνοια είναι βασικότατα στοιχεία της
ποίησής του. Η μοναξιά του σύγχρονου ανθρώπου, η εξορία του σ΄ αυτό τον κόσμο, η
αίσθηση του πρόσφυγα, που συνδέει με την κυπριακή προσφυγιά.
Αρχίζει από την παιδική
του ηλικία και τον αγώνα αυτογνωσίας, με την αίσθηση της μοναξιάς αλλά και του
σώζειν εαυτόν. Το γνώθι σαυτόν θεμέλιο της φιλοσοφίας και της ποίησής του, γι’
αυτό ίσως ο βαθύτερος ποιητής μας. Γύρω του βέβαια ένας κόσμος, η γειτονιά με
τους ανθρώπους της, τους ήχους που χάνονται στη νύχτα.
Βυθισμένος στις
λέξεις του μεταδίδει τα συναισθήματά του στον αναγνώστη και τον αγγίζει
ξυπνώντας τα αντίστοιχα δικά του.
Η σύνθεση των
ποιημάτων του αριστοτεχνική στην απλότητα. Μια εικόνα στην εισαγωγή του
ποιήματος ή στον επίλογο ή στο ενδιάμεσο ως ιντερμέτζο να απαλύνει την όλη ατμόσφαιρα,
την προσπάθεια αυτογνωσίας ή γενικότερης φιλοσοφικής σύλληψης του νοήματος του
κόσμου. Με την εικόνα εισάγει ή εξάγει συμπεράσματα στο τέλος.
Παρόλο που δεν
αναφέρεται καθαρά σε αρχαίους Έλληνες συγγραφείς, ο μελετητής του βρίσκει από
τον Όμηρο, από τον Πλάτωνα και από νεότερους, τον Καβάφη, πολλά στοιχεία ή
νοήματα ή προβληματισμούς, τα οποία όμως δεν ομολογούνται φανερά. Το ποίημά του
το σακάκι θυμίζει τον πλατωνικό Φαίδωνα
με την ψυχή που υφαίνει πολλά ιμάτια- σώματα και με το τελευταίο θα χαθεί κι η ψυχή
μια για πάντα. Το σακάκι ήδη θα κατάλαβες τι σημαίνει, μπορεί να πει ο
αναγνώστης, τον όλο βίο, που ράβεις εσύ
ο ίδιος βελονιά βελονιά. Μεγάλες αλήθειες της θρησκείας ήρεμα και ταπεινά, «ό,τι
κι αν πεις Χριστέ μου αυτός είμαι» ως το γενηθήτω το θέλημά Σου, το ύψιστο της
πίστης.
Ως ηθοποιός και γνώστης του θεάτρου και των
σκηνικών μας δίνει ποιήματα της αντίθεσης της ζωής με τις παραστάσεις. Της
αντίθεσης του φαίνεσθαι με το είναι ή της αντιστροφής των ρόλων και της
αλήθειας.
Η ξενιτιά, η
μετανάστευση, η επιστροφή. Θέματα αιώνια ελληνικά. Προπάντων όμως η προσπάθεια
της σύλληψης του νοήματος της ζωής που δεν το βρίσκει και μάλλον πιστεύει πως
δεν υπάρχει.
Προβληματίζεται ακόμα ως ποιητής και απαντά στο ερώτημα της
σχέσης έκφρασης και νοήματος.
Η αγάπη στον
συνάνθρωπο, βασικότατο της συλλογής και της ανθρωπιάς του. Τα ποιήματά του φέρνουν
στο νου το δελφικό εκείνο «ο άναξ ού το μαντείον εστί το εν Δελφοίς ούτε λέγει
ούτε κρύπτει αλλά σημαίνει». Γιατί ο ποιητής με λίγους στίχους, λίγες λέξεις
αλλά πλήρεις νοήματος πραγματικού ή μεταφορικού ή και τα δύο, σημαίνει, ενώ ο
αναγνώστης ερμηνεύει.
Σημαντικό στη συλλογή
το μάταιο, το μηδέν. Ένας ζωντανός νεκρός πολλές φορές. Ανάμεσα στην φθορά και
την αφθαρσία. Εκεί που χάνονται τα πάντα σώζει όμως η συνύπαρξη των ανθρώπων.
Ο ποιητής και ο τόπος
του, το προσωπικό με το γενικό , με τον
Πενταδάκτυλο, την μάνα του αγνοούμενου, τη σύγκρουση πραγματικότητας και
επιθυμίας των ανθρώπων. Ο Πενταδάκτυλος με την εγκατάλειψή του. Εμείς οι κωφάλαλοι
με τον ύπνο και την αναισθησία μας. Ο
ποιητής όμως αναλαμβάνει την ευθύνη για όλα όσα έχουν γίνει σ' αυτόν τον τόπο, ως
ένοχος ζητά συγγνώμη από την πατρίδας.
Το τραγικό με την
περιπέτεια του Αντώνη Σαμαράκη απαντούμε στο παιδί που παίζει με την μπάλα ενώ ο
πιλότος πυροβολεί, κι οι θεατές παρακολουθούν αντιφατικά στο τέλος. Το τραγικό,
η άγνοια, το αντιφατικό, η περιπέτεια. Όλη η καταστροφή του πολέμου.
Η ζωή και ο θάνατος,
η εξομολόγηση και το τέλος, η έξοδος από
αυτό τον κόσμο. Και με τα τόσα βάσανα πάλι η ζωή γλυκιά ΄ναι. Οι νεκροί δεν
ξεχνούν τη ζωή αυτή, παρακολουθούν. Ερωτηματικό.
Και πάλι ο ηθοποιός
στο τέλος. «Μήπως το ψέμα της σκηνής είναι η αλήθεια που ψάχνω; Απόκαμα να
είμαι αυτό που δεν ξέρω.»
Και τελειώνει με τον
αποχαιρετισμό. Γλυκόπικροι στίχοι, βαθιά νοήματα, προβληματισμός για τα μεγάλα
και αιώνια. Ο φιλόσοφος ποιητής.
Στέλιος Παπαντωνίου
