Κλεοπάτρα Μακρίδου Δώρος Λοϊζου

 

Κλεοπάτρα Μακρίδου, Δώρος Λοΐζου, Ο ωραίος της επανάστασης, Κουκκίδα

Στο έργο τίθεται ως προμετωπίδα το ποίημα του Δώρου Λοΐζου «Το τραγούδι του Λεύτερου» γνωστό μελοποιημένο, - Θα ρίξω τα μαλλιά μου πίσω..- με τα εκρηκτικά μηνύματα του επαναστάτη. Από τη μια τα όπλα του, από την άλλη ο εχθρός- στόχος. Είναι σημαντική η προμετωπίδα, γιατί μπορεί η όλη σύνθεση της Κλεοπάτρας Μακρίδου να θεωρηθεί ανάπτυξη του ποιήματος του Δώρου: με τα όπλα από τη μια του επαναστάτη και από την άλλη με τον εχθρό και τα δικά του όπλα, της μυστικής διπλωματίας και της προδοσίας ιδιαίτερα. Ιδανικό η ελευθερία του ανθρώπου, η Ανθρωπιά του, ενσαρκωμένη στον νέο ωραίο ποιητή.

Η ποιητική σύνθεση αποτελείται από έξι ενότητες, μια σταδιακή χρονική εξέλιξη των ιστορικών γεγονότων, με θεμελιό την επαναστατική σκέψη, ποίηση και δράση από τα μαθητικά χρόνια του Παγκυπρίου Γυμνασίου με την εσφραγισμένη πια μάχη της Σεβερείου βιβλιοθήκης, ως τη σημαδιακή μέρα της 30^ης Αυγούστου του 1974, με τη δολοφονία του Δώρου Λοΐζου.

 Ήδη το «ωραίος» ως ώριμος, τελειωμένος, ιδανικός, εκφράζεται ποικιλότροπα στο ποίημα, με παράλληλους άλλους ποιητές και ήρωες από αρχαιοτάτων χρόνων ως τη νεότερη εποχή της Κυπριακής και Ελληνικής γενικότερα Ιστορίας.

Τοπικά η δράση του ήρωα δεν περιορίζεται στο νησί, αλλά εξακτινώνεται και στην Ελλάδα τον καιρό της δικτατορίας, του τέρατος που περισφίγγει τους αγωνιζόμενους,  αλλά που πρέπει να εξαφανιστεί, για να λάμψει το φως της ελευθερίας. Η ποιήτρια πολλές φορές απευθύνεται στον ήρωα ωραίο ποιητή με θαυμασμό και φιλοσοφική διάθεση, για να επιτύχει τη γενίκευση και την αναγκαία διαιώνια θεώρηση των νοημάτων και συναισθημάτων, έναντι του θυσιασθέντος ήρωα επαναστάτη ποιητή.

Ο ποιητικός λόγος της Κλεοπάτρας Μακρίδου ανηφορίζει όσο πλησιάζει στην κορύφωση των ημερών και στη δολοφονία του ήρωα. Φως ελευθερίας και σκότος δικτατορίας και προδοσίας αντιμάχονται, σύμβολα και συμβολικά πρόσωπα διαδέχονται το ένα το άλλο, η συγκρουσιακή εποχή παρουσιάζεται με όλα τα ποιητικά όπλα της ποιήτριας,  που ανέλαβε όντως μια δύσκολη ποιητική αποστολή, το προσωπικό δοξολόγημα ενός πραγματικού ποιητή εκ των ελαχίστων της Κύπρου και αδικημένων ποιητικά, λόγω της κομματικής εκμετάλλευσης μερικών.

Νεοέλληνες ποιητές και στίχοι τους ακούονται ευκρινώς στο ποίημα, και πολύ φυσικά, αφού ο ωραίος ποιητής δεν γεννιέται εκ του μηδενός, αλλά είναι τέκνο των Ελλήνων ποιητών και ηρώων.

Η εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο, οι ημέρες εκείνες, η προδοσία, ο εισβολέας και τα σχέδιά του, όλο το εικονοστάσι του πάθους της Κύπρου του 1974, οδηγεί σε μια απολογία μετά θάνατον, μια αναφορά του στρατιώτη στο νεκρό ποιητή, θλιβερή για την κατάντια μας, ύστερα από τα τόσα θλιβερά και καταστροφικά, για να οδηγηθεί η ποιήτρια στη φιλοσοφική ενατένιση, στο δοξολόγημα ιδεών και ιδεολόγων, ποιητή αγωνιστή και ωραίου ανθρώπου, που οδηγεί τον ποιητικό λόγο στην ανύψωση. 

Η παρούσα κατάσταση, η σύγχυση και κακοποίηση της αλήθειας, η ισοπέδωση των πάντων, η θλιβερή κατάπτωσή μας, σε σύγκριση με το ύψος του ήρωα ανθρώπου ιδεολόγου ποιητή οδηγεί την ποιήτρια στην καταγγελία της κατρακύλας και στην πίστη πως η αγνότητα και οι αγώνες του ποιητή θα οδηγήσουν στη σωτηρία.

Στο έργο συνυπάρχει η Ιστορική πραγματικότητα, οι συγκρούσεις της συγκεκριμένης περιόδου, οι ιδέες κα οι αγώνες για πραγμάτωσή τους, τα εχθρικά εμπόδια, ο θάνατος, η καταστροφή, η θυσία, αυτό όμως που και πάλι προβάλλεται είναι η ενσάρκωση της ελευθερίας, της αγάπης και της ανθρωπιάς από τον ποιητή Δώρο Λοΐζου και η πίστη πως έχουμε ανάγκη να εμβαπτιζόμαστε στις ιδέες και στα ιδεατά πρόσωπα.

Η όλη σύνθεση πορεύεται σταδιακά και ανηφοριά, με τους ποικίλους της ρυθμούς και ήχους, ώσπου να φτάσει στο ύψιστο ανέβασμα προς το τέλος με τη φιλοσοφική σύλληψη της ιδέας. Δύσκολο το εγχείρημα,  άξια εργάτρια η ποιήτρια.

Στέλιος Παπαντωνίου

Κλεοπάτρα Μακρίδου Ρομπινέ, Συμβόλαιο με τον Χρόνο

 

Κλεοπάτρα Μακρίδου Ρομπινέ, Συμβόλαιο με τον Χρόνο, Ποίηση, Εκδόσεις Γκοβόστη

Η Κλεοπάτρα Μακρίδου Ρομπινέ με την ποίησή της εκφράζει τον εαυτό της, όπως και κάθε άλλος ποιητής, η ματιά της όμως αγκαλιάζει και τους γύρω συνανθρώπους και  ομότεχνους, τη γειτονιά της, όλη την Κύπρο και το παγκόσμιο.

Διαμένοντας για χρόνια στο εξωτερικό εκφράζει συνεχώς στα ποιήματά της τη νοσταλγία για την πατρίδα. Προβληματίζεται για τον άνθρωπο και τις αξίες, παρακολουθώντας τις αντιφάσεις της ζωής μέσα στην καταναλωτική κοινωνία. Ιδιαίτερο ρόλο στο έργο της παίζει ο πατέρας, με την καλοσύνη και την αγωνιστικότητά του, ένα φωτεινό πρότυπο που καθοδηγεί στη ζωή.

Η αγάπη στον τόπο, από τη γειτονιά ως την σκλαβωμένη Κύπρο, πλημμυρίζει ολοκάθαρη και αυτή την ποιητική της σύνθεση. Γνώστης της Ιστορίας και παράδοσης, της Γεωγραφίας κάθε τόπου φορτωμένου με μνήμες ιστορικές, με αναφορές σε αρχαίους και σύγχρονους ποιητές, φανερώνει τον πλούσιο εσωτερικό της κόσμο.

Το Συμβόλαιο με τον Χρόνο μοιράζεται σε τρία επίπεδα, το πρώτο Η δοκιμασία  του χρόνου, το δεύτερο το Άλφα της Αγάπης και το τρίτο Τόπος χωρίς Παράθυρα στον Χρόνο.

 Στο πρώτο μέρος παρακολουθούμε τα σημάδια που αφήνει η πάροδος του χρόνου στον άνθρωπο αλλά και στα σπίτια και στη γειτονιά,  εικόνες καταστροφής και ερειπίων. Συγκρίσεις με ανθρώπους και καταστάσεις, προβάλλεται  όμως ο αγώνας της για αξίες και ανώτερη πνευματική ζωή, σε αντίθεση με τον εγωισμό και την κτητικότητα. Η πάλη με τον χρόνο είναι καταφανής στο σώμα, στην ψυχή και στο περιβάλλον.

Η ανυπαρξία αγάπης αφήνει πληγές που ο χρόνος δεν κλείνει. Ζώντας σε ξένη χώρα, την εξορία της, νιώθει δυνατή την σύγκρουση με τον τόπο και το σπίτι της. Ως άλλος Οδυσσέας επιθυμεί διηνεκώς τον νόστο.

Σε ένα διάλογο με τον άλλο υπερασπίζεται τις αξίες της, την έγνοια για τον άλλο, που σώζει την ψυχή. Η αντίθεση με τους ομότεχνους και πάλι για να υπερασπιστεί τις αρχές της.

Ατέρμονο αγώνα χρειάζεται και ο τόπος  για να σωθεί, όπως όλος ο πλανήτης.

Στο τέλος της ενότητας, ο πατέρας, οδηγός στη ζωή, ως από μηχανής θεός, οδηγεί στη σωτηρία.

                                                                      ***

Στο δεύτερο μέρος, το Άλφα της Αγάπης, τα όσα δεν έζησε ο άνθρωπος τον κατατρώνε. Και πρώτα η επιθυμία ν’ αγκαλιάσει την κατακτημένη γη, συνυφασμένη με τον έρωτα. Ένας αγώνας ανάμεσα σε αντιφάσεις, με όπλο τον λόγο. Οι συγκρούσεις και αντιθέσεις λογικής και συναισθημάτων, καρδιάς και σάρκας, γνώσης και άγνοιας, προβληματισμοί  για τη ζωή και προ πάντων ανάγκη αλλαγής.

Στο τέλος και του δεύτερου μέρους η μορφή του πατέρα, έστω και κρυπτικά, με την καλοσύνη και ανθρωπιά του οδηγεί στον αγώνα για τελειότητα.

                                                                        ***

Το τρίτο μέρος ή επίπεδο, Τόπος χωρίς Παράθυρα στον Χρόνο , αφιερωμένο στην πατρίδα, σε παραλληλισμό με την ιδία την ποιήτρια.

 Ένας τόπος πλήρης ιστορικών γεγονότων και τοπίων ομορφιάς και μνήμης, διχοτομημένος από τον εισβολέα, που εμποδίζει την επάνοδο στα πατρογονικά χώματα. Λαός αιμάσσων. Οι αγνοούμενοι ριγμένοι στα πηγάδια. Τα ξένα συμφέροντα όμως υπερτερούν της ελευθερίας των ανθρώπων.

Αυτός όμως ο λαός θα κερδίσει ελευθερία και δικαιοσύνη μόνο με τον αγώνα του και με τη φωνή των ποιητών σ’ έναν κόσμο που βουλιάζει.

Το Συμβόλαιο με τον Χρόνο, η δέκατη ένατη ποιητική παραγωγή και κατάθεση της Κλεοπάτρας Μακρίδου Ρομπινέ, επιβεβαιώνει μια πορεία στα Γράμματα συνεπή με κύρια χαρακτηριστικά την αγάπη στην πατρίδα, τον νόστο, τον προβληματισμό και την πάλη για αρχές και αξίες σε παγκόσμιο επίπεδο.

Στέλιος Παπαντωνίου

 

 

 

ΚΥΡΙΆΚΟΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ, ΜΟΝΟΠΑΤΙ

Μιλώ για τον Κυριάκο Ευθυμίου, τον ποιητή και την τελευταία του ποιητική συλλογή Μονοπάτι. Ένα μονοπάτι που αρχίζει από τη γέννηση και τελειώνει με τον θάνατο. Στο ενδιάμεσο περνά μέσα από το κυπριακό πρόβλημα και διεθνή ακόμα και τελειώνει με μια έξοδο προς την αιώνια ζωή. Οι κυριότεροι σταθμοί του είναι η προσπάθειά του να γνωρίσει τον εαυτό του. Η γνώση και η άγνοια είναι βασικότατα στοιχεία της ποίησής του. Η μοναξιά του σύγχρονου ανθρώπου, η εξορία του σ΄ αυτό τον κόσμο, η αίσθηση του πρόσφυγα, που συνδέει με την κυπριακή προσφυγιά.

Αρχίζει από την παιδική του ηλικία και τον αγώνα αυτογνωσίας, με την αίσθηση της μοναξιάς αλλά και του σώζειν εαυτόν. Το γνώθι σαυτόν θεμέλιο της φιλοσοφίας και της ποίησής του, γι’ αυτό ίσως ο βαθύτερος ποιητής μας. Γύρω του βέβαια ένας κόσμος, η γειτονιά με τους ανθρώπους της, τους ήχους που χάνονται στη νύχτα.

Βυθισμένος στις λέξεις του μεταδίδει τα συναισθήματά του στον αναγνώστη και τον αγγίζει ξυπνώντας τα αντίστοιχα δικά του.

Η σύνθεση των ποιημάτων του αριστοτεχνική στην απλότητα. Μια εικόνα στην εισαγωγή του ποιήματος ή στον επίλογο ή στο ενδιάμεσο ως ιντερμέτζο να απαλύνει την όλη ατμόσφαιρα, την προσπάθεια αυτογνωσίας ή γενικότερης φιλοσοφικής σύλληψης του νοήματος του κόσμου. Με την εικόνα εισάγει ή εξάγει συμπεράσματα στο τέλος.

Παρόλο που δεν αναφέρεται καθαρά σε αρχαίους Έλληνες συγγραφείς, ο μελετητής του βρίσκει από τον Όμηρο, από τον Πλάτωνα και από νεότερους, τον Καβάφη, πολλά στοιχεία ή νοήματα ή προβληματισμούς, τα οποία όμως δεν ομολογούνται φανερά. Το ποίημά του το σακάκι  θυμίζει τον πλατωνικό Φαίδωνα με την ψυχή που υφαίνει πολλά ιμάτια- σώματα και με το τελευταίο θα χαθεί κι η ψυχή μια για πάντα. Το σακάκι ήδη θα κατάλαβες τι σημαίνει, μπορεί να πει ο αναγνώστης,  τον όλο βίο, που ράβεις εσύ ο ίδιος βελονιά βελονιά. Μεγάλες αλήθειες της θρησκείας ήρεμα και ταπεινά, «ό,τι κι αν πεις Χριστέ μου αυτός είμαι» ως το γενηθήτω το θέλημά Σου, το ύψιστο της πίστης.

Ως  ηθοποιός και γνώστης του θεάτρου και των σκηνικών μας δίνει ποιήματα της αντίθεσης της ζωής με τις παραστάσεις. Της αντίθεσης του φαίνεσθαι με το είναι ή της αντιστροφής των ρόλων και της αλήθειας.

Η ξενιτιά, η μετανάστευση, η επιστροφή. Θέματα αιώνια ελληνικά. Προπάντων όμως η προσπάθεια της σύλληψης του νοήματος της ζωής που δεν το βρίσκει και μάλλον πιστεύει πως δεν υπάρχει.

Προβληματίζεται  ακόμα ως ποιητής και απαντά στο ερώτημα της σχέσης έκφρασης και νοήματος.

Η αγάπη στον συνάνθρωπο, βασικότατο της συλλογής και της ανθρωπιάς του. Τα ποιήματά του φέρνουν στο νου το δελφικό εκείνο «ο άναξ ού το μαντείον εστί το εν Δελφοίς ούτε λέγει ούτε κρύπτει αλλά σημαίνει». Γιατί ο ποιητής με λίγους στίχους, λίγες λέξεις αλλά πλήρεις νοήματος πραγματικού ή μεταφορικού ή και τα δύο, σημαίνει, ενώ ο αναγνώστης ερμηνεύει.

 

Σημαντικό στη συλλογή το μάταιο, το μηδέν. Ένας ζωντανός νεκρός πολλές φορές. Ανάμεσα στην φθορά και την αφθαρσία. Εκεί που χάνονται τα πάντα σώζει όμως η συνύπαρξη των ανθρώπων.

Ο ποιητής και ο τόπος του, το προσωπικό με το γενικό ,  με τον Πενταδάκτυλο, την μάνα του αγνοούμενου, τη σύγκρουση πραγματικότητας και επιθυμίας των ανθρώπων. Ο Πενταδάκτυλος με την εγκατάλειψή του. Εμείς οι κωφάλαλοι με τον ύπνο και την αναισθησία μας.  Ο ποιητής όμως αναλαμβάνει την ευθύνη για όλα όσα έχουν γίνει σ' αυτόν τον τόπο, ως ένοχος ζητά  συγγνώμη από την πατρίδας.

Το τραγικό με την περιπέτεια του Αντώνη Σαμαράκη απαντούμε στο παιδί που παίζει με την μπάλα ενώ ο πιλότος πυροβολεί, κι οι θεατές παρακολουθούν αντιφατικά στο τέλος. Το τραγικό, η άγνοια, το αντιφατικό, η περιπέτεια. Όλη η καταστροφή του πολέμου.

Η ζωή και ο θάνατος, η εξομολόγηση και το τέλος, η  έξοδος από αυτό τον κόσμο. Και με τα τόσα βάσανα πάλι η ζωή γλυκιά ΄ναι. Οι νεκροί δεν ξεχνούν τη ζωή αυτή, παρακολουθούν. Ερωτηματικό.

Και πάλι ο ηθοποιός στο τέλος. «Μήπως το ψέμα της σκηνής είναι η αλήθεια που ψάχνω; Απόκαμα να είμαι αυτό που δεν ξέρω.»

Και τελειώνει με τον αποχαιρετισμό. Γλυκόπικροι στίχοι, βαθιά νοήματα, προβληματισμός για τα μεγάλα και αιώνια. Ο φιλόσοφος ποιητής.

Στέλιος Παπαντωνίου